# Klinikte veri yedekleme nasıl yapılmalı?

> Yedek almak kolay, geri yüklemenin çalıştığını denemek nadir. Yedeği hiç denenmemiş bir klinik, yedeği olmayan bir klinikle aynı yerde duruyor ve bunu ancak veriyi kaybettiği gün öğreniyor.

Kaynak: https://solvitaklinik.com/blog/klinikte-veri-yedekleme
Yayımlayan: Sol Víta
Kategori: Klinik yönetimi
Yayın: 2026-09-23

Hasta verisi bir klinikte en değerli varlık. Kaybedildiğinde geri getirilemiyor ve kaybın sonuçları yalnız ticari değil: tedavi geçmişi olmayan bir hastanın tedavisi de aksıyor.

## En önemli cümle

**Yedek almak kolay; geri yüklemenin çalıştığını denemek nadir.**

Yedeği hiç denenmemiş bir klinik, yedeği olmayan bir klinikle pratikte aynı yerde duruyor. Ve bunu ancak veriyi kaybettiği gün öğreniyor.

Bir kliniğe "yedek alıyor musunuz" diye sorulduğunda cevap genelde "evet". "En son ne zaman bir geri yükleme provası yaptınız" sorusuna cevap genelde yok.

## 3-2-1 kuralı

Bilişimde yerleşik bir kural ve küçük bir klinikte de uygulanabiliyor:

- **3** kopya (asıl veri + iki yedek)
- **2** farklı ortam (örneğin sunucu ve harici disk)
- **1** kopya **farklı bir fiziksel konumda**

Üçüncü madde en çok atlananı ve en kritiği. Klinikteki bilgisayarın yanında duran harici disk, yangın, su baskını ve hırsızlık durumunda birlikte kayboluyor.

Uzak kopya bulut olabiliyor ya da başka bir konumda saklanan bir disk.

## Ne yedeklenmeli?

Yalnız veritabanı değil:

- Hasta kayıtları ve klinik verisi
- **Görsel dosyaları** (postür fotoğrafları genelde ayrı bir klasörde duruyor)
- Taranmış onam belgeleri
- Muhasebe kayıtları
- Yapılandırma ve ayarlar

İkinci madde sık atlanıyor: veritabanı yedeklenirken görseller unutuluyor ve geri yüklendiğinde kayıtlar var ama fotoğraflar yok.

## Ne sıklıkta?

Şu soruyla belirleyin: **"Kaç saatlik veriyi kaybetmeyi göze alabilirim?"**

Bir klinik için genelde bir günlük kayıp bile ağır: o gün girilen bütün seans notları, ölçümler ve tahsilatlar demek.

Pratik bir düzen:

| Sıklık | Ne |
|---|---|
| Günlük | Otomatik, tam yedek |
| Haftalık | Uzak konuma kopya |
| Aylık | Uzun süreli saklanacak kopya |

Otomatik olması şart. Elle alınan yedek, yoğun bir haftada alınmıyor ve o hafta da genelde bir şeyin bozulduğu hafta oluyor.

## Geri yükleme provası

Yılda en az iki kez yapılmalı ve şöyle işliyor:

1. Bir yedek seçin (en yenisi değil, birkaç gün öncesi)
2. **Ayrı bir ortama** geri yükleyin, canlı sisteme değil
3. Kontrol edin: hasta sayısı doğru mu, son kayıtlar var mı, görseller açılıyor mu
4. Ne kadar sürdüğünü ölçün
5. Sonucu ve tarihi kayda geçirin

Dördüncü madde bir işletme bilgisi: geri yükleme altı saat sürüyorsa, bir arıza günü altı saat kapalı kalacaksınız demektir. Bunu önceden bilmek planlama yapmayı sağlıyor.

Beşinci madde, alınan teknik tedbirlerin bir kanıtı olarak da işe yarıyor.

## Fidye yazılımı

Son yıllarda küçük işletmeleri de hedef alan gerçek bir risk. Dosyalar şifreleniyor ve fidye isteniyor.

Kritik nokta: **fidye yazılımı bağlı duran yedekleri de şifreliyor.** Sürekli bağlı bir harici disk ya da eşlenen bir bulut klasörü, saldırıdan aynı anda etkileniyor.

Korunma:

- En az bir yedek **çevrimdışı** ya da değiştirilemez (immutable) olmalı
- Yedeklerin sürüm geçmişi tutulmalı: bir hafta öncesine dönebilmek
- Güncellemeler yapılmalı
- Bilinmeyen ek ve bağlantılara karşı çalışan eğitimi

## Şifreleme

Yedekler kişisel veri içeriyor, üstelik özel nitelikli. Bu yüzden:

- Yedekler **şifreli** olmalı
- Şifre anahtarı yedeğin yanında durmamalı
- Harici diskler şifreli olmalı (kaybolan şifreli bir disk, şifresiz olandan tamamen farklı bir olay)
- Bulut kullanılıyorsa aktarım ve depolama şifreli olmalı

Kaybolan şifresiz bir yedek diski bir veri ihlali; şifreli olanı ise çok daha yönetilebilir bir durum.

## KVKK açısından yedekler

İki nokta:

**1. Yedekler de kişisel veri barındırıyor.** Envanterinizde yer almalı, güvenlik tedbirleriniz onları da kapsamalı ve alt işleyen (bulut sağlayıcısı) sözleşmeniz olmalı.

**2. Silme talebinde yedekler sorun oluyor.** Bir hastanın verisini sistemden sildiniz ama altı aylık yedeklerde duruyor. Yedeklerde silmenin teknik zorluğu karşısında yaklaşım, yedeğin kendi saklama süresi sonunda imha edilmesi ve bu süre boyunca erişimin sıkı biçimde kısıtlanması olabiliyor. Nasıl yapacağınızı sağlayıcınızla ve bir hukukçuyla netleştirin.

## Bulut yazılım kullanıyorsanız

Yedekleme sağlayıcının sorumluluğunda görünüyor ama sorumluluk veri sorumlusu olarak sizde kalıyor. Sorun:

- Ne sıklıkta yedek alıyorsunuz?
- Kaç sürüm saklıyorsunuz, ne kadar geriye dönebiliyorum?
- Geri yükleme provası yapıyor musunuz, en son ne zaman?
- Yedekler nerede tutuluyor?
- **Ben kendi verimin bir kopyasını alabiliyor muyum?**

Son soru kritik ve çoğu klinik hiç sormuyor. Sağlayıcınızdan bağımsız, kendi elinizde bir dışa aktarım kopyası bulundurmak, hem bir yedek katmanı hem de bir çıkış güvencesi. Sol Víta'da klinik kendi verisinin tam bir kopyasını dışa aktarabiliyor ve bunu düzenli olarak yapmak öneriliyor.

## Bir sayfalık kontrol listesi

- [ ] Günlük otomatik yedek çalışıyor mu?
- [ ] Görsel dosyaları da yedekleniyor mu?
- [ ] Uzak konumda bir kopya var mı?
- [ ] En az bir yedek çevrimdışı ya da değiştirilemez mi?
- [ ] Yedekler şifreli mi?
- [ ] Yedeğin alındığı bildiriliyor mu, alınmadığında haberiniz oluyor mu?
- [ ] En son geri yükleme provası ne zaman yapıldı?
- [ ] Geri yükleme ne kadar sürüyor?
- [ ] Bulut kullanıyorsanız kendi kopyanız var mı?

Altıncı madde sessiz bir arıza kaynağı: aylardır çalışmayan bir yedekleme işi, kimse bakmadığı için fark edilmiyor.

## Özet

- **Geri yüklemesi denenmemiş yedek, yedek sayılmıyor.**
- 3-2-1 kuralı: üç kopya, iki ortam, biri **farklı konumda**.
- Görsel dosyalarını unutmayın.
- Fidye yazılımı bağlı yedekleri de şifreliyor; bir kopya **çevrimdışı** olsun.
- Yedekler şifreli olmalı; anahtar yanında durmamalı.
- Bulut kullanıyorsanız **kendi dışa aktarım kopyanızı** da tutun.
- Yılda iki kez geri yükleme provası yapın ve kayda geçirin.