Ultrason ve elektrik tedavisi ne işe yarar?

Türkiye'de "fizik tedaviye gidiyorum" cümlesi çoğu zaman cihaz uygulamalarını çağrıştırıyor: sıcak paket, ultrason, elektrik. Bu algı, bu uygulamaların uzun yıllar tedavinin merkezinde durmasından geliyor.

Bugünkü tablo farklı. Kılavuzların ortak yönelimi, kas iskelet şikâyetlerinde merkezi egzersize vermek ve cihaz uygulamalarını destekleyici konumda tutmak yönünde. Bu, cihazların işe yaramadığı anlamına gelmiyor; ne işe yaradıklarının daha net anlaşıldığı anlamına geliyor.

Ultrason

Ne yapıyor: Ses dalgalarıyla dokuda titreşim ve ısı üretiyor. Derin ısıtma etkisi var.

Beklenen etkiler: doku sıcaklığını artırarak esnekliği desteklemek, kan akımını artırmak, germe öncesi dokuyu hazırlamak.

Kanıt: karışık. Bazı durumlarda kısa süreli fayda bildiriliyor, birçok durumda plaseboya belirgin üstünlük gösterilemiyor. Kılavuzların bir kısmı rutin kullanımını önermiyor.

Nerede anlamlı olabiliyor: germe ve manuel teknik öncesi dokuyu hazırlamak, bazı yumuşak doku problemlerinde destek olarak.

Uygulanmadığı yerler: aktif kanser bölgesi, hamilelikte karın ve bel bölgesi, büyüme plakları üzerinde (çocuklarda), kalp pili çevresi, gözler, açık yara ve enfeksiyon bölgesi, derin ven trombozu şüphesi olan bölgeler, duyu kaybı olan bölgeler.

Son madde önemli: sıcağı hissetmeyen bir bölgede ısı üreten bir uygulama, yanık riski taşıyor.

TENS (elektrikle sinir uyarımı)

Ne yapıyor: Cilde yapıştırılan elektrotlarla düşük şiddette elektrik akımı vererek sinirleri uyarıyor.

Beklenen etki: Ağrı sinyallerinin algılanmasını değiştirmek. Basitleştirilmiş anlatımıyla, ağrı yolunu başka bir uyaranla meşgul etmek.

Kanıt: ağrıda kısa süreli azalma bildiriliyor. Etkisi genelde uygulama sırasında ve hemen sonrasında; kalıcı bir iyileşme sağlamıyor.

Nerede anlamlı: ağrının egzersizi engellediği durumlarda, egzersiz öncesi bir pencere açmak için. Kronik ağrıda evde kullanılabilen cihazlar da var.

Beklenmemesi gereken: iyileşme, doku onarımı, kas güçlenmesi.

NMES (kas uyarımı)

TENS'ten farklı bir amaç taşıyor: sinir uyarımı yerine kasın kasılmasını sağlıyor.

Nerede anlamlı: ameliyat sonrası ya da uzun hareketsizlik sonrası, kişi kası kendisi kasamıyorken. Diz ameliyatı sonrası uyluk ön kası için sık kullanılıyor.

Beklenmemesi gereken: sağlıklı bir kişide egzersizin yerine geçmesi. "Yatarken kas yaptıran" reklamlar bu cihazın yanlış tanıtımı.

Sıcak ve soğuk

En basit, en ucuz ve en çok evde uygulanabilen yöntemler.

Sıcak: kasları gevşetiyor, kan akımını artırıyor, gerginlik hissini azaltıyor. Kronik kas gerginliğinde ve egzersiz öncesi hazırlıkta tercih ediliyor.

Soğuk: akut yaralanmada şişliği ve ağrıyı azaltıyor. İlk 48 saat için yaygın öneri.

İkisi arasında seçim yaparken pratik kural: yeni ve şiş bir bölgeye soğuk, eski ve gergin bir bölgeye sıcak. Emin değilseniz hangisinin size iyi geldiğine bakın; bireysel farklar gerçek.

Her ikisinde de cilt ile kaynak arasına bir bez konmalı ve süre 15 ile 20 dakikayı geçmemeli.

Neden "destekleyici" deniyor?

Çünkü bu uygulamaların hiçbiri şu üç şeyi yapmıyor:

1. Kas gücünü artırmak
2. Hareket kalıbını değiştirmek
3. Dokuyu yüklenmeye hazırlamak

Şikâyetin tekrar etmemesi büyük ölçüde bu üçüne bağlı ve üçünü de egzersiz yapıyor.

Cihaz uygulamalarının işi, egzersizin yapılabileceği koşulu yaratmak. Ağrısı çok yüksek bir hasta egzersiz yapamıyor; ağrı bir miktar düşürüldüğünde yapabiliyor. Buraya kadar değerli. Ama seans yalnız cihazla geçip hasta hiç egzersiz yapmadan çıkıyorsa, o seansın kalıcı bir karşılığı olmuyor.

Seansınızı değerlendirin

Kendinize sorun:

• Seansımın ne kadarı cihazda, ne kadarı egzersizde geçiyor?
• Bana bir ev programı verildi mi?
• Cihaz uygulamasının hedefi bana açıklandı mı?
• Kaç seansta bir yeniden değerlendirme yapılıyor?

Seansların tamamı cihazda geçiyor ve hiç egzersiz verilmiyorsa bunu sorun. İstisnai durumlar olabilir (çok akut bir dönem, belirli bir protokol) ama bir gerekçesi olmalı.

Ne zaman hekime?

• Cihaz uygulaması sırasında yanma hissi (yanık riski)
• Uygulama sonrası ciltte kızarıklık, kabarcık
• Ağrının belirgin artması
• Uygulanan bölgede uyuşma ya da güç kaybının ortaya çıkması

Özet

• Cihaz uygulamaları tedavinin merkezi değil, destekleyici unsuru.
• Ultrasonun kanıtı karışık; TENS ağrıyı kısa süreli azaltıyor.
• NMES, kişinin kası kendisi kasamadığı durumlarda anlamlı.
• Sıcak gergin ve eski şikâyette, soğuk yeni ve şiş bölgede.
• Duyu kaybı olan bölgelerde ısı uygulaması yanık riski taşıyor.
• Seansın tamamı cihazda geçiyorsa gerekçesini sorun.

---

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Şikâyetinizin sebebi ancak sizi değerlendiren bir hekim veya fizyoterapist tarafından belirlenebilir; buradaki egzersizleri kendi başınıza uygulamadan önce danışın.