Egzersiz ödevi takibi klinikte nasıl yapılır?

Klinikte geçirilen süre haftanın yüzde birinden az. Kalıcı değişim geri kalan zamanda, evde yapılan tekrarlarla oluşuyor.

Bu yüzden ev programının yapılıp yapılmadığı bir merak konusu değil, tedavi kararının girdisi.

Takip neden gerekli?

Programın yapılmadığını bilmeyen bir fizyoterapist yanlış sonuca varıyor:

"Bu program işe yaramadı, değiştirelim."

Oysa program hiç denenmemiş oluyor. Değiştirilen şey, aslında çalışabilecek bir program.

Takibin amacı hastayı denetlemek değil: hangi kararı vereceğinizi bilmek.

Önce programı yapılabilir hâle getirin

Takipten önce gelen adım bu. Yapılmayan bir programı takip etmek sorunu çözmüyor.

Üç ile beş hareket. On beş hareketlik bir liste kimsenin rutinine girmiyor. "Bunlardan en önemli üçü hangisi" sorusunu kendinize sorun.

Zamanı tanımlı olsun. "Günde iki kez" bir plan değil. "Sabah kahvaltıdan sonra ve akşam dişini fırçalamadan önce" bir plan. Mevcut bir alışkanlığın arkasına eklemek, yeni bir zaman dilimi açmaktan çok daha çok tutuyor.

Yazılı ve görsel olsun. Klinikte anlaşılan hareket, iki gün sonra evde belirsizleşiyor. Hareketin adı yetmiyor; nasıl yapıldığı, kaç tekrar, kaç set, ne kadar tutulacak yazmalı.

Hastanın kendi videosunu çekmesine izin verin. Basit ve çok işe yarıyor.

Takip yöntemleri

1. Sormak. En basit ve en çok atlanan. Her seansın başında iki soru:

"Programı kaç gün yapabildin?" "Zorlandığın bir hareket oldu mu?"

İlk sorunun sayı olarak sorulması önemli. "Yaptın mı?" sorusuna çoğu hasta "evet" diyor; "kaç gün?" sorusuna gerçek cevap veriyor.

2. Kayıt tutturmak. Basit bir çizelge, telefon notu ya da takvim işareti. Yapılan günler işaretlenince hasta da kendi durumunu görüyor.

3. Dijital takip. Hasta portalı üzerinden yapılan günlerin işaretlenmesi. Sol Víta kullanan kliniklerde hasta ev programını portaldan görüyor, yaptığı günleri işaretleyebiliyor ve fizyoterapist bunu hasta kartında görebiliyor.

4. Seansta yaptırmak. Programın bir kısmını seansta hastanın kendisine yaptırmak, hem doğru yapıp yapmadığını gösteriyor hem de hatırlatıyor.

Dördüncüsü en az konuşulan ama en etkili yöntemlerden: hasta hareketi yanlış yapıyorsa takip etmenin bir anlamı kalmıyor.

Kayda ne geçmeli?

Hasta kartında görülmesi gerekenler:

• Verilen program (hareketler, tekrar, set, sıklık)
• Verildiği tarih
• Güncellendiği tarihler
• Hastanın bildirdiği uyum (kaç gün, hangi hafta)
• Zorlanılan hareketler

Dördüncü madde, dört hafta sonra "program neden ilerlemiyor" sorusuna cevap veren şey.

Uyumu artıran şeyler

Araştırmalarda ve pratikte öne çıkanlar:

Az sayıda hareket. En güçlü etken.

Hastanın neden yaptığını anlaması. "Şu kası güçlendiriyoruz, çünkü dizindeki yükü o taşıyor" cümlesi, sebebi bilinmeyen bir hareketten çok daha fazla yapılıyor.

Somut hedefe bağlanması. "Merdiven çıkabilmek için bu gerekiyor."

İlerlemenin gösterilmesi. İki hafta sonra hiçbir şeyin değişmediğini düşünen kişi bırakıyor. Ölçüm yapılıyorsa değişim görünüyor.

Hatırlatıcı. Telefon alarmı, portal bildirimi ya da bir not.

Zorluğun doğru ayarlanması. Çok kolay olan yapılmıyor (anlamsız geliyor), çok zor olan da yapılmıyor.

Yapmadığında ne yapmalı?

Suçlamayın. Sebep genelde makul ve çözülebilir:

Konuşmayı şöyle açın:

"Programı yapmakta zorlandığını görüyorum. Nerede takılıyorsun, birlikte bakalım."

Bu cümle savunmaya itmiyor ve gerçek sebebi ortaya çıkarıyor.

Doğruyu söylemesini kolaylaştırın

Hastaların bir kısmı yapmadığı hâlde yaptığını söylüyor, çünkü hayal kırıklığı yaratmak istemiyor.

Bunu azaltmanın yolu, sorunun sorulma biçimi:

• "Yaptın mı?" yerine "Kaç gün yapabildin?"
• "Neden yapmadın?" yerine "Ne zorlaştırdı?"
• Yapmamayı bir başarısızlık gibi konumlandırmamak

Hastanın doğruyu söylemesi, tedavi kararının doğru olmasının ön koşulu.

Ölçün

Klinik düzeyinde bir gösterge: ev programı verilen hasta oranı ve uyum bildirimi kaydedilen hasta oranı.

İkisi de düşükse, ev programı klinikte bir alışkanlık hâline gelmemiş demektir.

Özet

• Takip, hastayı denetlemek değil doğru kararı verebilmek için.
• Önce programı yapılabilir hâle getirin: üç ile beş hareket, zamanı tanımlı, yazılı.
• "Yaptın mı?" değil "kaç gün yapabildin?" diye sorun.
• Programın bir kısmını seansta yaptırın; yanlış yapılan hareketin takibi anlamsız.
• Yapmadığında sebebi arayın; liste hâlinde çözümü var.
• Verilen program ve bildirilen uyum kayda geçsin.