Fizyoterapide ölçüm neden yapılır?

"Daha iyiyim" ile "eklem açıklığı 95 dereceden 130 dereceye çıktı" aynı bilgi değil. İlki bir his, ikincisi bir ölçü. Fizyoterapide ikisine de ihtiyaç var ama tedavinin yönünü belirleyen ikincisi.

Neden his yetmiyor?

Ağrı algısı çok değişken. Uyku, stres, hava, günün saati ve o gün ne yapıldığı ağrıyı değiştiriyor. İki hafta arayla sorulan "nasılsın" sorusunun cevabı, gerçek ilerlemeyi değil o günkü hâli anlatıyor.

Bunun iki yönlü sonucu var:

• İlerleyen bir hasta, kötü bir günde "hiçbir şey değişmedi" diye düşünüp tedaviyi bırakabiliyor.
• İlerlemeyen bir tedavi, iyi bir günde "işe yarıyor" diye sürdürülebiliyor.

Ölçüm ikisini de engelliyor.

Ne ölçülüyor?

Eklem hareket açıklığı. Bir eklemin kaç derece hareket ettiği. Gonyometre denen basit bir açıölçerle bakılıyor.

Kas gücü. Elle yapılan derecelendirmeyle ya da dinamometre gibi aletlerle.

Ağrı düzeyi. 0 ile 10 arasında bir sayı. Öznel ama aynı kişide zaman içindeki değişimi izlemek için kullanışlı.

İşlev. Günlük hayattaki karşılığı: kaç metre yürüyebiliyor, merdiven çıkabiliyor mu, kolunu başının üstüne kaldırabiliyor mu.

Duruş ve hizalanma. Gerektiğinde fotoğrafla belgeleniyor.

Durum özelinde ölçümler. Skolyozda Cobb açısı ve gövde rotasyon açısı gibi.

Değerlendirme ölçekleri ne işe yarıyor?

Bazı şikâyetlerde soru formları kullanılıyor: belirli sorulara verilen yanıtlar bir puana çevriliyor ve o puan zaman içinde izleniyor.

Bunlar ağrıyı değil ağrının hayatınızı ne kadar etkilediğini ölçüyor ve bu ikisi aynı şey değil. Aynı düzeyde ağrısı olan iki kişiden biri çalışmaya devam ederken diğeri evden çıkamıyor olabiliyor; tedavi hedefi de bu yüzden farklı oluyor.

Önemli bir uyarı: bir klinikte kullanılan ölçek, o kliniğin kendi takibi için. Puanınızı başka bir yerdeki puanla ya da literatürdeki eşiklerle karşılaştırmak doğru olmuyor; ölçeğin işi sizin zaman içindeki değişiminizi göstermek.

Ne sıklıkta?

Genelde üç noktada:

1. Başlangıçta. Karşılaştırma noktası olmadan ilerleme diye bir şey yok.
2. Ara değerlendirmede, çoğunlukla 4 ile 6 seans sonra. Plan burada ya devam ediyor ya değişiyor.
3. Bitişte. Neyin kazanıldığı ve neyin korunması gerektiği burada konuşuluyor.

Her seansta ölçmek gerekmiyor; ölçüm de zaman alıyor ve o zaman tedaviden çalınıyor.

Hasta olarak ne yapmalısınız?

Sayıları isteyin. Başlangıç değerlerinizin ne olduğunu ve şu an ne olduğunu sorun. İyi bir klinik bunu söyleyebiliyor.

Ara değerlendirmeyi takip edin. Dört beş seans geçtiyse ve hiçbir şey ölçülmediyse sorun.

Kötü bir güne bakıp karar vermeyin. Eğilime bakın, tek bir güne değil.

Klinik tarafında

Ölçüm üç şeyi birden çözüyor: tedavinin yönünü, hastayla iletişimi ve kaydın kalitesini. Bir hastaya "geçen ay 95 dereceydi, şimdi 130" demek, "iyi gidiyorsunuz" demekten hem daha ikna edici hem de daha dürüst.

Ölçümlerin kayıtta grafik hâlinde durması bunu kolaylaştırıyor; Sol Víta'da ölçümler hasta dosyasında zaman çizgisi olarak tutuluyor ve gerileme olduğunda görünür oluyor. Kâğıt dosyada da yapılabilir, ama aramak zaman alıyor ve o yüzden çoğu zaman yapılmıyor.

Özet

• His günden güne değişiyor; ölçüm karşılaştırılabilir bir zemin veriyor.
• Hareket açıklığı, kuvvet, ağrı ve işlev birlikte bakılıyor.
• Ölçekler ağrıyı değil, ağrının hayatı ne kadar etkilediğini ölçüyor.
• En az üç nokta gerekiyor: başlangıç, ara değerlendirme, bitiş.
• Hasta olarak sayılarınızı isteyin; söyleyemeyen bir yerde takip yapılmıyor demektir.

---

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Şikâyetinizin sebebi ancak sizi değerlendiren bir hekim veya fizyoterapist tarafından belirlenebilir; buradaki egzersizleri kendi başınıza uygulamadan önce danışın.