Menisküs yırtığı nasıl anlaşılır? Belirtiler ve dizin neden şiştiği

Menisküs, diz ekleminde uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında duran, hilal biçiminde iki kıkırdak yastık. Dizin iç ve dış tarafında birer tane var. Görevleri yükü dağıtmak ve eklemi dengelemek.

Menisküs iki farklı yolla yırtılabiliyor. Gençlerde ve sporcularda çoğu zaman ayak yere sabitken dizin dönmesiyle, ani bir olayla. Orta yaş ve sonrasında ise doku zamanla zayıfladığı için çömelip kalkmak gibi sıradan bir hareketle, bazen fark edilen bir olay olmadan. Belirtiler bu ikisinde biraz farklı seyrediyor.

Menisküs yırtığını düşündüren belirtiler

Eklem hizasında ağrı. Ağrı genellikle dizin iç ya da dış yanında, eklem çizgisinde hissediliyor. Kişi çoğu zaman parmağıyla noktayı gösterebiliyor.

Takılma ve "bir şey sıkışıyor" hissi. Yırtık parça eklem içinde hareket ettiğinde diz bir an takılıyor, sonra açılıyor.

Kilitlenme. Diz bükülü pozisyonda kalıyor ve tam açılamıyor. Bu, yerinden oynayan bir parçanın eklemi gerçekten bloke ettiğini düşündürüyor ve muayene gerektiriyor.

Çömelme ve dönmede ağrı. Derin çömelmek, bağdaş kurmak, diz üzerinde dönmek ağrıyı artırıyor.

Boşalma hissi. Diz bazen altınızdan kayacakmış gibi hissedebiliyor. Bu belirti ön çapraz bağ yaralanmasında da sık görüldüğü için tek başına ayırt edici değil; o konuyu Ön çapraz bağ kopması nasıl anlaşılır? yazısında anlattık.

Menisküs neden şişer?

Menisküs yırtığından sonra dizin şişmesi çok yaygın. Eklemi saran zar, içeride tahriş olan bir yapıya tepki olarak fazla eklem sıvısı üretiyor. Bu yüzden menisküs yırtığındaki şişlik çoğu zaman yavaş geliyor: yaralanmadan sonraki saatlerde ya da ertesi gün belirginleşiyor.

Yaralanmadan sonra dakikalar içinde balon gibi şişen bir diz ise eklem içine kanamayı düşündürüyor. Bu durumda bağ yaralanması ya da kırık gibi başka nedenler de akla geliyor ve değerlendirme beklememeli.

Kronik yırtıklarda şişlik gelip gidebiliyor: çok yürüdüğünüz, merdiven çıktığınız ya da çömeldiğiniz günlerin ardından artıyor, dinlenince azalıyor.

Evde yapılan testler ne kadar güvenilir?

İnternette menisküs için "kendi kendine test" önerileri var. Hekim ve fizyoterapistler de muayenede dizi büküp döndüren testler kullanıyor, ama bu testlerin yorumu deneyim istiyor ve hiçbiri tek başına kesin sonuç vermiyor. Evde zorlayarak yapılan bir test ağrıyı artırabiliyor. Bu yüzden belirtilerinizi not edip muayeneye götürmek, evde test denemekten daha işe yarar.

Tanı nasıl konuyor?

• Öykü ve muayene: Nasıl başladığı, hangi hareketin ağrıttığı, kilitlenme olup olmadığı.
• Manyetik rezonans (MR): Menisküsü en iyi gösteren yöntem. Ancak orta yaş ve sonrasında, hiç şikâyeti olmayan kişilerde de MR'da menisküs değişiklikleri sık görülüyor. Bu yüzden MR sonucu, şikâyet ve muayeneyle birlikte yorumlanıyor.
• Röntgen: Menisküsü göstermiyor, ama kireçlenme gibi eşlik eden durumları değerlendirmek için istenebiliyor.

Yırtık varsa ne olacak?

Her menisküs yırtığı ameliyat gerektirmiyor. Özellikle zamanla oluşan, kilitlenme yapmayan yırtıklarda çoğu durumda önce egzersiz temelli tedavi deneniyor. Seçenekleri Menisküs yırtığında ameliyatsız tedavi mümkün mü? yazısında, ameliyat sonrasını ise Menisküs ameliyatı sonrası rehabilitasyon yazısında bulabilirsiniz.

Muayeneye giderken neleri not etmeli?

Muayenede size sorulacak soruların cevaplarını önceden düşünmek tanıyı kolaylaştırıyor:

• Ağrı ne zaman ve nasıl başladı? Belirli bir hareket ya da olay var mıydı?
• Ağrı dizin neresinde, iç tarafta mı dış tarafta mı?
• Diz hiç kilitlendi mi, takılıyor mu, boşalıyor mu?
• Şişlik ne zaman geldi, hangi günlerde artıyor?
• Hangi hareketler ağrıyı artırıyor, hangileri rahatlatıyor?

Daha önce çekilmiş filmleriniz varsa yanınızda götürün.

İlk günlerde dizi zorlamamak, ağrıyı artıran çömelme ve dönmeden kaçınmak, şişlik varsa bacağı yüksekte tutmak çoğu zaman yeterli ilk adımlar. Soğuk uygulamanın zamanlaması için: Soğuk mu sıcak mı uygulamalı?

Hemen doktora gitmeniz gereken durumlar

• Diz kilitlenip açılmıyorsa
• Yaralanmadan sonra dakikalar içinde belirgin şişlik olduysa
• Diz üzerine hiç basamıyorsanız
• Dizde kızarıklık, sıcaklık ve ateş varsa
• Diz şekli bozulduysa ya da yaralanma anında belirgin bir kopma sesi duyduysanız

Bu durumlar menisküs dışında, beklemeden değerlendirilmesi gereken nedenlere de işaret edebiliyor.

---

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Şikâyetinizin sebebi ancak sizi değerlendiren bir hekim veya fizyoterapist tarafından belirlenebilir; buradaki egzersizleri kendi başınıza uygulamadan önce danışın.